Reedukacja

WYBRANE ZAGADNIENIA BADAWCZE

PROBLEM DYSKALKULII W MŁODZIEŻOWYM OŚRODKU SOCJOTERAPII NR 2 "KĄT"

Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapii nr 2 "Kąt" w Warszawie jest miejscem dla dzieci i młodzieży sprawnej intelektualnie, która z różnych przyczyn nie mieści się w systemie szkoły tradycyjnej. W ramach Ośrodkach funkcjonuje Gimnazjum nr 138 oraz LXXXV Liceum Ogólnokształcące.

MOS "Kąt" istnieje od września 1992 roku i jest placówką alternatywną. Oprócz funkcji edukacyjnej (przy założeniu zindywidualizowania tego procesu), pełni też funkcję opiekuńczą i terapeutyczną. Jest to miejsce, do którego kandydaci zgłaszają się dobrowolnie, szukając pomocy w ukończeniu szkoły, przy jednoczesnym wsparciu opieką psychologiczno-pedagogiczną.

Kto jest klientem "Kąta"?

Jest to młodzież, która ze względów emocjonalnych nie mieści się w zwykłych, tradycyjnych szkołach. Z oferty "Kąta" korzystają uczniowie przynależący do różnych subkultur, o nadmiernej nadpobudliwości psychoruchowej, mający problemy osobiste, zmagający się z chorobami (zarówno somatycznymi jak i psychicznymi) oraz ci wszyscy, którzy powszechnie są uznawani za zagrożonych niedostosowaniem społeczny.

Szkoła jest jednym z ważniejszych elementów Ośrodka. Często głównym powodem zgłaszania się do "Kąta" kandydatów jest chęć ukończenia szkoły w warunkach akceptujących rożne ich ograniczenia i problemy związane z sytuacją zdrowotną, domową czy emocjonalną. To wokół szkoły odbywa się wiele oddziaływań wychowawczych.

Wychowankowie już przy rozmowie wstępnej przy przyjęciu do Ośrodka są informowani o obowiązujących zasadach i konieczności ich przestrzegania :

• zasadzie nie używania przemocy ( psychicznej oraz fizycznej),
• zasadzie nie bycia na terenie Ośrodka pod wpływem środków zmieniających świadomość,
• zasadzie nie przekraczania 20% progu absencyjnego,
• zasadzie obowiązku uczestnictwa w zajęciach socjoterapeutycznych.

Jednocześnie ze względu na charakter szkoły i specyfikę potrzeb wychowanków "Kąt" oferuje takie innowacje jak:

• zindywidualizowane podejście do ucznia,
• ograniczenie liczebności klas do 12-18 osób,
• objęcie każdej z klas opieką wychowawcy-lidera (wychowawca-pedagog), który zajmuje się indywidualnie tylko jedną klasą,
• wprowadzenie sejmików, na których każdy w sposób demokratyczny może poruszyć problemy go nurtujące,
• zasada mówienia do siebie po imieniu,
• wyłączenie dzwonków,
• współpraca z rodzicami ( programy psychoedukacyjne),
• zagospodarowanie czasu wolnego poprzez ofertę zajęć popołudniowych dostosowanych do potrzeb wychowanków,
• pomoc w potrzebach edukacyjnych - stworzenie Zespołu Diagnostyczno - Reedukacyjnego umożliwiającego udział w zajęciach terapii pedagogicznej.

Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapii "Kąt" funkcjonuje już piętnasty rok i zawsze nadrzędną zasadą jest zasada dostosowywania realnej pomocy wychowankom do ich rzeczywistych potrzeb. Związane to jest z procesem diagnozy środowiska szkolnego MOS "Kąt" i znajomości problemów społecznych otaczającej nas rzeczywistości.

Właśnie w wyniku diagnozy, badającej niepowodzenia grupy wychowanków w ukończeniu szkoły w MOS "Kąt" stwierdzono, iż mimo zaoferowanej dużej pomocy psychologiczno-pedagogicznej wychowankowie nie byli w stanie z powodzeniem kontynuować procesu edukacyjnego. Z analizy dokumentów psychologicznych uczniów wynikało, iż znaczny procent badanej grupy, tzn. ok. 30% posiada w swoich opiniach psychologicznych stwierdzone specyficzne trudności w uczeniu się pod postacią: dysleksji, dysgrafii, dysortografii oraz dyskalkulii.

Zaobserwowano również, iż duża grupa nauczycieli nie ma potrzebnej wiedzy o zjawisku dysleksji, aby w sposób adekwatny dobierać narzędzia edukacyjne i stosować odpowiednie metody wynikające z potrzeb uczniów z dyskalkulią. U pozostałych wychowanków zauważono objawy w trudnościach w uczeniu się matematyki, które jednak nie były poparte diagnozą psychologiczno - pedagogiczną stwierdzającą dyskalkulię. Zaobserwowano konieczność terapii pedagogicznej na terenie Ośrodka oraz potrzebę diagnostyczną tej grupy uczniów, która mimo normy intelektualnej miała trudności w uczeniu się.

Pedagog szkolny wystąpił z propozycją utworzenia w Młodzieżowym Ośrodku Socjoterapii "Kąt" Zespołu Diagnostyczno-Reedukacyjnego. Został opracowany projekt utworzenia Zespołu oraz plan jego pracy. Mimo sceptycznego podejścia zespołu Rady Pedagogicznej (myślenie typu stereotypowego, że reedukacja w przypadku dużych dzieci i tak nie ma szans powodzenia) Dyrekcja podjęła decyzję o utworzeniu Zespołu Diagnostyczno-Reedukacyjnego i wystąpiła do organu prowadzącego o przyznanie środków na ten cel.

Zespół miał do dyspozycji 40 godzin lekcyjnych, w ramach których powinien objąć opieką pedagogiczną uczniów, którzy posiadali opinię psychologiczną o stwierdzonej dysfunkcji, opracować programy współpracy z nauczycielami w celu wypracowania metod postępowania z uczniami ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się, diagnozować tych uczniów, u których nauczyciele zgłaszali zaobserwowane przez siebie trudności w uczeniu się.

Rok szkolny 2004/2005

W roku 2004/2005 opieką terapii pedagogicznej objęto 22 uczniów z gimnazjum i liceum, 23 uczniów zastało poddanych badaniom diagnostycznym, w wyniku których u 19 stwierdzono dysleksję. Ogółem na 215 wychowanków MOS "Kąt' 41 uczniów ma dysleksję, w tym 5 uczniów-dyskalkulię.

Został także stworzony program współpracy z nauczycielami w celu wypracowania metod pracy z uczniami posiadającymi specyficzne trudności w nauce lecz ze względu na trudności organizacyjne szkoły nie udało się go zrealizować.

Był to rok tworzenia Zespołu, opracowywania zakresu planu pracy zarówno zespołu jak i pracy indywidualnej, tworzenie wytycznych do pracy z uczniami posiadającymi dysfunkcje, diagnozowania uczniów oraz potrzeb kadry pedagogicznej, lokowania się w strukturze działalności MOS "Kąt" - pokazywaniu zarówno uczniom jak i kadrze jaką ofertą zespół dysponuje i co ma do zaoferowania.

Dość szybko okazało się, iż ci uczniowie którzy zdecydowali się poddać procesowi terapii pedagogicznej zaczynają sobie lepiej radzić w szkole, a odsetek uczniów posiadających specyficzne problemy w nauce nie radzących sobie z nauką zmalał.

Był to bezsprzeczny argument do potwierdzenia zasadności prowadzenia terapii pedagogicznej w MOS "Kąt" oraz wyraźne pokazanie innym uczniom mającym kłopoty z nauką, że z tym problemem można coś zrobić.

Rok szkolny 2005/2006

W roku szkolnym 2005/2006 na 207 wychowanków MOS opieką terapii pedagogicznej zostało objętych 53 uczniów, w tym 17 w tymże roku dopiero zdiagnozowanych. Z grupy 53 uczniów z problemem dyskalkulii wyodrębniono 15 uczniów z dyskalkulią.

Ze względu na dużą liczbę uczniów, u których stwierdzono dyskalkulię oraz problemy w nauce przedmiotów ścisłych uczniów z dysleksją w roku szkolnym 2005/2006 został przeprowadzony program współpracy z nauczycielami przedmiotów ścisłych. Celem było wypracowanie metod pracy z uczniami posiadającymi specyficzne trudności w nauce, z uwzględnieniem problemu dyskalkulii.

Rok szkolny 2006/2007

Rok szkolny 2006/2007 przyniósł kolejne zmiany w pracy Zespołu Diagnostyczno-Reedukacyjnego. Na 139 wychowanków MOS "Kąt" 63 uczniów posiada stwierdzoną dysleksję, w tym 28 osób ma również dyskalkulię i 2 osoby posiadają dyskalkulię izolowaną (stan na 15.12.2006). W sumie 65 osób wymaga opieki terapeuty.

Trzynaście osób w chwili obecnej jest poddawanych procesowi diagnostycznemu w kierunku specyficznych trudności szkolnych. Należy przypuszczać iż liczba uczniów z problemem dysleksji będzie w MOS "Kąt" stale rosła, ponieważ jest to miejsce, do którego przychodzą uczniowie sprawni intelektualnie mający problemy z nauką. Ich dysharmonia rozwojowa często prowadzi do wytworzenia się nieprawidłowego obrazu własnej osobowości, co w konsekwencji prowadzi do poszukiwań akceptacji w różnych grupach nieformalnych czy zachowań nieakceptowanych społecznie. Dlatego dużą uwagę w Ośrodku przywiązuje się do prawidłowego zdiagnozowania wychowanka i opracowania wytycznych do pracy wychowawczej i terapeutycznej.

Nie sposób było nie zauważyć rosnącej grupy uczniów ze zdiagnozowanym problemem dyskalkulii:

• rok 2004/2005 - 5 uczniów,
• rok 2005/2006 - 15 uczniów,
• rok 2006/2007 - 30 uczniów (liczba nieostateczna).

Od dawna liczba uczniów z problemami z nauką przedmiotów ścisłych była znaczna. Możliwość zdiagnozowania tych problemów przyniosła w efekcie poważne zwiększenie liczby uczniów ze zdiagnozowaną dyskalkulią, co potwierdziło stan rzeczywisty. Liczba zdiagnozowanych uczniów z dyskalkulią realnie pokazała jakie ograniczenia w nauce przedmiotów ścisłych mają uczniowie, uświadomiła im, ich rodzicom, pracownikom pedagogicznym, iż niepowodzenia szkolne w przeszłości mogły być w dużej mierze związane z nie otrzymaniem przez uczniów odpowiedniej pomocy pedagogicznej oraz dostosowaniem procesu edukacji do ich potrzeb i możliwości.

Na początku roku szkolnego podczas zebrania Zespołu Diagnostyczno-Reedukacyjnego opracowano program pomocy dla uczniów z dyskalkulią. Zaproponowano oprócz systematycznych zajęć reedukacyjnych, zajęcia indywidualne z nauczycielami matematyki podczas których uczniowie będą realizowali program matematyki, a nauczyciel na tych dodatkowych zajęciach będzie miał czas tylko dla jednego ucznia. Ustalono, że będzie istniała ścisła współpraca między osobą prowadzącą zajęcia reedukacyjne a nauczycielem matematyki, tak aby razem koordynować pracę adekwatną do indywidualnych potrzeb ucznia.

Oprócz tego uczniowie w dalszym ciągu powinni przestrzegać "zasad zaliczania matematyki i przedmiotów ścisłych dla uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki".

Dodatkowo raz na dwa miesiące spotykają się: nauczyciele matematyki i pedagog szkolny aby omówić sytuację uczniów biorących udział w programie. O efektach tych spotkań zawsze są informowani uczniowie oraz ich wychowawcy. Na koniec każdego miesiąca osoby prowadzące reedukację oraz nauczyciele matematyki prowadzący dodatkowe zajęcia dla uczniów z dyskalkulią przekazują dane dotyczące częstotliwości uczęszczania na zajęcia każdego z uczniów. Pedagog szkolny zbiera te dane i przekazuje informacje do wychowawców liderów. Informacje w bardzo wyraźny sposób pokazują jaki jest stan dziecka biorąc pod uwagę kryterium motywacyjne do nauki.

Udział w programie jest dobrowolny i na początku roku każda z osób z dyskalkulią podpisuje chęć uczestnictwa w programie. Zawsze też z takiego programu można w każdej chwili wystąpić. Wcześniej uczniowie są informowani o specyfice dyskalkulii i o tym, że bez pomocy specjalistów kontynuowanie procesu edukacyjnego w zakresie przedmiotów ścisłych będzie dla nich trudne.

Zgodnie z zasadą socjoterapii decyzja o uczestnictwie w programie należy do ucznia.

GÓRA         SZKOŁA